FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Finansal kiralama tekniği sadece kiralama üzerineydi. Aylık faturalar gelir kayda alınır ve mesele çözülürdü. Kiralama süresi 3226 sayılı yasaya göre;

“Sözleşmenin feshinin mümkün olmadığı süre

Madde 7 - Sözleşmeler en az dört yıl süre ile fesh edilemez. Hangi kiralama hallerinde bu sürenin kısalacağı, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikte belirlenir. “

Olarak tanımlanmış ve sözleşme süresinin de dört yıl olarak kalması tarif edilmişti. Yapılan ilk uygulamalarda ödemeler 4 yıl boyunca her aya eşit tutarlarda ödemeler bölünerek sürdürülmüştü. Ancak geçen zaman içinde finansman maliyetlerinin düşürülmesi ve nakit akımının hızlandırılması amacı ile sözleşmeler 4 yıl olarak imzalansa dahi ödemeler iki yıla yayılarak yapılmaya başlandı. Burada şu sorun ortaya çıktı. Amortismana tabi bir iktisadi kıymetin dönem yasalarına göre 5 yılda itfası şartken bu yolla iki yıl içinde itfa edilmiş oldu. Söylemek gerekir ki yasa da asıl amacından sapmış oldu.

Sonunda 4842 sayılı kanun kapsamında yapılan düzenlemeyle bu mesele başka bir boyut kazandı. Doğal olarak de muhasebeleştirme tekniği de değişmiş oldu. Aşağıda örnek bir olay ve işlemleri ele alıyoruz.

Mart ayında leasing işlemi yapan bir firmanın sözleşmeden doğan ödeme tablosu aşağıdaki gibidir. ( Rakam ve tutarlar örnek olarak alınmıştır.)

Mal Cinsi		Makine
Mal Tutarı		215.000 TL
KDV oranı		18
Ödeme Süresi		24 ay
Sözleşme Süresi		4 yıl
Sözleşme Tarihi		23.03.201X
Kira Adedi	Tarih	Anapara	Faizi	Kira Bedeli	KDV Dahil Kira Bedeli
1	23.03.201X	12.140,00	0,00	12.140,00	14.325,00
2	25.04.201X	9.550,00	2.965,00	12.515,00	14.767,50
3	25.05.201X	9.600,00	2.540,00	12.140,00	14.325,00
4	23.06.201X	9.675,00	2.465,00	12.140,00	14.325,00
5	25.07.201X	9.775,00	2.365,00	12.140,00	14.325,00
6	25.08.201X	9.935,00	2.205,00	12.140,00	14.325,00
7	25.09.201X	10.100,00	2.040,00	12.140,00	14.325,00
8	25.10.201X	10.250,00	1.890,00	12.140,00	14.325,00
9	24.11.201X	10.350,00	1.790,00	12.140,00	14.325,00
10	25.12.201X	10.525,00	1.615,00	12.140,00	14.325,00
11	25.01.201Y	10.660,00	1.480,00	12.140,00	14.325,00
12	23.02.201Y	10.800,00	1.340,00	12.140,00	14.325,00
13	23.03.201Y	10.940,00	1.200,00	12.140,00	14.325,00
14	25.04.201Y	11.085,00	1.055,00	12.140,00	14.325,00
15	25.05.201Y	11.230,00	910,00	12.140,00	14.325,00
16	25.06.201Y	11.375,00	765,00	12.140,00	14.325,00
17	25.07.201Y	11.525,00	615,00	12.140,00	14.325,00
18	24.08.201Y	11.675,00	465,00	12.140,00	14.325,00
19	25.09.201Y	11.825,00	315,00	12.140,00	14.325,00
20	25.10.201Y	11.985,00	155,00	12.140,00	14.325,00
21	25.11.201Z	0,00	75,00	75,00	88,50
22	25.12.201V	0,00	75,00	75,00	88,50
23	25.01.201W	0,00	75,00	75,00	88,50
24	25.02.201W	0,00	150,00	150,00	177,00
Toplam		215.000,00	28.550,00	243.550,00	287.385,00

Tabloyu özet haliyle de değerlendirelim;

SÖZLEŞME DETAYI
Anapara Tutarı	215.000,00
Kısa Vadeli Anapara		91.375,00
Uzun Vadeli Anapara		123.625,00
Faiz Tutarı	28.550,00
Kısa Vadeli Faiz		19.875,00
Uzun Vadeli Faiz		8.675,00
Kısa Vadeli Anapara + Kısa Vadeli Faiz	111.250,00
Kısa Vadeli Anapara		91.375,00
Kısa Vadeli Faiz		19.875,00
Uzun Vadeli Anapara + Uzun Vadeli Faiz	132.300,00
Uzun Vadeli Anapara		123.625,00
Uzun Vadeli Faiz		8.675,00

Kiracı tarafından ödeme planı kesinleştiği tarihte sabit kıymet 215.000 TL bedelle kullanım hakkı olarak kayıtlara alınacaktır.

Ancak öncelikle özellikleri itibariyle kullanılması gereken hesapların TDHP nezdinde açıklamalarına da göz atalım.

301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar

Bu hesap, kiracıların finansal kiralama yapanlara olan ve vadesi 1 yılı geçmeyen borçlarının izlendiği hesaptır.

İşleyişi

Finansal kiralama sözleşme tutarı bu hesaba alacak, finansal kiralamaya konu olan ilgili varlık hesabına kira ödemelerinin bugünkü değeri ile borç ve bu iki tutar arasındaki fark da “302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabına borç kaydedilir.

302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri(-)

Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz ödenmemiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamaya konu olan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” olarak bu hesaba borç kaydedilir. Kiralama sözleşmesine uygun olarak tamamlanan her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz giderleri tutarları bu hesaba alacak “66-Borçlanma Maliyetleri” hesap grubunda ilgili borçlanma gideri hesabına borç olarak kaydedilir.

401-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar

Bu hesap, kiracıların finansal kiralama yapanlara olan ve vadesi 1 yılı aşan borçlarının izlendiği hesaptır.

İşleyişi

Finansal kiralama sözleşme tutarı bu hesaba alacak, finansal kiralamaya konu olan ilgili varlık hesabına kira ödemelerinin bugünkü değeri ile borç ve bu iki tutar arasındaki fark da “402-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabına borç kaydedilir. Dönemsellik varsayımına uygun olarak dönem sonlarında, izleyen dönemi ilgilendiren tutar, “301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar” hesabına alacak, bu hesaba borç kaydedilir.

402-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)

Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan ve vadesi bir yılı aşan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz ödenmemiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamaya konu olan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” olarak bu hesaba borç kaydedilir. Kiralama sözleşmesine uygun olarak tamamlanan ve her dönem sonunda izleyen döneme ilişkin tutar “302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.

Muhasebe maddesi şöyledir.

		Borç	Alacak
260-Haklar [1]		215.000,00
302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)		19.875,00
402-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)		8.675,00
	301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar		111.250,00
	401-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar		132.300,00
		243.550,00	243.550,00

23.03.201X Tarihinde tanzim edilecek olan faturanın muhasebe kaydı;

		Borç	Alacak
301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar		12.140,00
191-İndirilecek KDV		2.185,00
	320-Satıcılar		14.325,00
		14.325,00	14.325,00

 

Adı geçen faturanın ödenmesi halinde muhasebe kaydı;

		Borç	Alacak
320-Satıcılar		14.325,00
	102-Bankalar		14.325,00
		14.325,00	14.325,00

25.04.200X tarihli faturanın muhasebe kaydı;

		Borç	Alacak
301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar		12.515,00
780-Finansman Giderleri		2.965,00
191-İndirilecek KDV		2252,5
	320-Satıcılar		14.767,50
	302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)		2.965,00
		17.732,50	17.732,50

 

780-Finansman Giderleri

2.965,00

Literatürde bu satır için doğrudan 661 hesap da öngörülmektedir. TDHP’na göre;

” 661. UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-)

Bir yılı aşan vadeli borçlanmalarla ilgili faiz ve benzeri giderlerin izlendiği hesaptır.”

 

661 hesabın ruhuna uygun gibi görünse de sonraki adımda göreceğimiz maddeler nedeniyle uygun olmadığı kanısındayım.

Yine adı geçen faturanın ödenmesi halinde;

		Borç	Alacak
320-Satıcılar		17.732,50
	102-Bankalar		17.732,50
		17.732,50	17.732,50

Yılsonunda imzalanan sözleşme nedeniyle sabit kıymet işletmenin aktifinde yer aldığından;

		Borç	Alacak
770-Genel Yönetim Giderleri		43.000,00
	268-Birikmiş Amortismanlar		43.000,00
		43.000,00	43.000,00

Sabit kıymetin beş yılda itfa olacağı varsayılmıştır.

İkinci yılın başında Anapara + Faizin hesap aktarması gereklidir, ikinci yıl tutarları Uzun Vadeli’den Kısa Vadeli’ye dönüşmüştür;

Anapara + Faiz	121.400,00
Anapara		113.100,00
Faiz		8.300,00

 

Bu aşamada yapılması gereken muhasebe kaydı;

		Borç	Alacak
401-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar		121.400,00
	301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar		121.400,00
		121.400,00	121.400,00

---

[1] TMS 17 açısından finansal kiralama yoluyla kiralanan taşıt, 254 Taşıtlar Hesabı’nda izlenir. Ancak, VUK açısından

260 Haklar Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir.

YENİ FATURA NİZAMI - FATURA BASTIRMAKTA ACELE ETMEYİN

Öteden beri uygulanageldiği gibi fatura nizamı ve faturada bulunması gereken bilgiler Vergi Usul Kanunu ile düzenlenmiş ve 230. Ve 231. maddelerinde hükme bağlanmıştır.

Vergi Usul Kanunu düzenlemelerine göre, faturada en az aşağıdaki bilgiler ve düzenlemeler bulunmalıdır:

 

Faturanın Şekli

Madde 230- (2365 sayılı Kanunun 34'üncü maddesiyle değişen madde) Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:

1)      Faturanın düzenlenme tarihi, seri ve sıra numarası;

2)      Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası;

3)      Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası;

4)      Malın veya işin nevi, miktarı, fiyatı ve tutarı;

5)      (3239 sayılı Kanunun 19'uncu maddesiyle değişen bent) Satılan malların teslim tarihi ve irsaliye numarası, (Malın alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından taşındığı veya taşıttırıldığı hallerde satıcının, teslim edilen malın alıcı tarafından taşınması veya taşıttırılması halinde alıcının, taşınan veya taşıttırılan mallar için sevk irsaliyesi düzenlenmesi ve taşıtta bulundurulması şarttır.)

Malın, bir mükellefin birden çok iş yerleri ile şubeleri arasında taşındığı veya satılmak üzere bir komisyoncu veya diğer bir aracıya gönderildiği hallerde de, malın gönderen tarafından sevk irsaliyesine bağlanması gereklidir. Bu bentte yazılı irsaliyeler hakkında fiyat ve bedel ile ilgili bilgiler hariç olmak üzere, bu madde hükmü ile 231 inci madde hükmü uygulanır. İrsaliyelerde malın nereye ve kime gönderildiği ayrıca belirtilir.

şu kadar ki nihai tüketicilerin tüketim amacıyla perakende olarak satın aldıkları malları kendilerinin taşıması veya taşıttırması halinde bu mallara ait fatura veya perakende satış fişinin bulunması şartıyla sevk irsaliyesi aranmaz.

 

Faturanın Nizamı

Madde 231- (2365 sayılı Kanunun 35'inci maddesiyle değişen madde) Faturanın düzenlenmesinde aşağıdaki kaidelere uyulur:

1)      Faturalar sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir. Aynı müessesenin muhtelif şube ve kısımlarında her biri aynı numara ile başlamak üzere ayrı ayrı fatura kullanıldığı takdirde bu faturaları şube ve kısımlarına göre şube veya kısmın isimlerinin yazılması veya özel işaretle seri tefriki yapılması mecburidir.

2)      Faturalar mürekkeple, makine ile veya kopya kurşun kalemi ile doldurulur.

3)      Faturalar en az bir asıl ve bir örnek olarak düzenlenir. Birden fazla örnek düzenlendiği takdirde her birine kaçıncı örnek olduğu işaret edilir.

4)      Faturaların baş tarafında iş sahibinin veya namına imzaya mezun olanların imzası bulunur.

5)      (3239 sayılı Kanunun 20'nci maddesiyle değişen bent) Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azamî 7 gün içinde düzenlenir. Bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.

6)      (3239 sayılı Kanunun 20'nci maddesiyle eklenen bent) Bu Kanunun 232 nci maddesinin birinci fıkrasına göre fatura düzenlemek zorunda olanlar, müşterinin adı ve soyadı ile bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarasının doğruluğundan sorumludur. (Ancak bu sorumluluk, aynı maddenin 2 nci fıkrasının uygulandığı halleri kapsamaz.) Fatura düzenleyenin istemesi halinde müşteri kimliğini ve vergi dairesi hesap numarasını gösterir belgeyi ibraz etmek zorundadır.

 

Yeni TTK’nın 39. maddenin ikinci fıkrasında yapılan düzenlemeye göre de, 01.01.2014 tarihinden itibaren tacirin işletmesiyle ilgili olarak düzenlediği ticari mektuplarda ve ticari defterlere yapılan kayıtların dayandığı belgelerde aşağıdaki bilgilerin yer alması zorunluluğu getirilmiştir.

ü  Sicil numarası,

ü  Ticaret unvanı,

ü  İşletmesinin merkezi,

ü  Tescil edilen internet sitesinin adresi (Sadece internet sitesi oluşturma yükümlülüğüne tabi olanlar –bağımsız denetime tabi olanlar-için).

Dolayısıyla, faturalarda VUK ‘unda sayılan bilgilerle birlikte yeni TTK düzenlemelerinde yer alan bilgilerin de bulunması gerekiyor.

Bu bilgilerin sadece faturalarda değil, aynı zamanda işletmeyle ilgili mektuplarda ve örneğin e-maillerde de yer alması gerekiyor. Diğer taraftan ticari defter kayıtlarına dayanak teşkil eden fatura haricindeki, irsaliye, dekont vb. belgelerde de en az bu bilgiler yer almalı.

Bu düzenleme 01.01.2014 tarihinde yürürlüğe girecektir. Dolayısıyla, şirketler bu tarihe kadar, daha önce bastırılan mevcut belgelerin kullanımına devam edebileceklerdir.

 

Yeni TTK’nın 39.Maddesi aynen şöyle diyor:

Ø  Her tacir, ticari işletmesine ilişkin işlemleri, ticaret unvanıyla yapmak ve işletmesiyle ilgili senetlerle diğer belgeleri bu unvan altında imzalamak zorundadır.

Ø  Tescil edilen unvanı, ticari işletmenin görülecek bir yerine okunaklı bir şekilde yazılır.

Ø  Ticari işletmesiyle ilgili olarak düzenlediği ticari mektuplarda ve ticari defterlere yapılan kayıtların dayandığı belgelerde tacirin sicil numarası, ticari unvanı, işletmesinin merkezinin bulunduğu adresi de gösterilir.

Yoksa cezai müeyyide uygularım diyor.

Peki, Mevcut kullandığımız faturalarımız ( ve diğer belgelerimiz) daha bitmediyse ne yapacağız?

Buna da bir çözüm getirildi. Şöyle ki hali hazırda kullandığımız faturalarımızı aynı şekilde kullanmaya devam edeceğiz. Ancak 01.01.2014 tarihinden sonraki faturalarımızda bu bilgilerin bulunma zorunluluğu olacak. Faturaların çoğunun bilgisayar yoluyla tanzim edildiğini düşünürsek yeni fatura bastırılana dek bu faturalara program düzenlemesi yoluyla her faturaya aynı zamanda bu bilgilerin de program yoluyla yazdırılması uygun çözüm olur kanısındayız.

Benzer düzenlemenin internet siteleri için de yürürlüğe gireceğini hatırlatma yarar var;

Kuracakları internet sitesinde kanunun 39.Maddesi gereğince;

ü  Sicil Numaralarını,

ü  Ticaret Ünvanlarını,

ü  İşletmenin Merkezini belirtecekler,

Anonim Şirket iseler;

ü  Yönetim Kurulu Başkan ve Üyelerinin ad ve soyadlarını,

ü  Taahhüt edilen sermaye miktarlarını,

ü  Ödenen sermaye miktarlarını,

Limited Şirket iseler;

ü  Müdürlerin ad ve soyadlarını,

ü  Taahhüt edilen sermaye miktarlarını,

ü  Ödenen sermaye miktarlarını beyan edeceklerdir.

Ayrıca alınan önemli kararlarla tüm mali tablolarını da düzenli bir şekilde yayınlayacaklardır. İnternet sitesi kurma yükümlülüğü ve ticari işletmelere ait bir sürü bilgiyi yayınlama zorunluluğu bazı şartlara bağlıdır.

 

TTK ile ilgili düzenleme ve detaylı bilgileri TTK takvimi ve yol haritasını bloğumuzda yayınlanmış makalelerde geniş detaylarıyla bulabilirsiniz.